Bilimsel Araştırmanın Amaç ve Çeşitleri

Araştırma; soru sorma, inceleme, değerlendirme, yorumlama ve karar verme çabasının oluşturduğu bir öğrenme ve bilgi edinme sürecidir. Araştırma süreci soru sorabilmekle başlar ki, bu da en temelde merak etme yeteneğini gerektirir. Bir araştırmanın ortaya konabilmesi, yeni ve faydalı sonuçların oluşturulabilmesi için merak şarttır.

Bilim adamını sıradan insanlardan ayıran ve onu insanlığa faydalı bir birey yapan özelliği merakı ve merak ettiği konuların sebep ve sonuçlarını ortaya çıkarmada gösterdiği samimi gayretidir.

Merak edilmeyen hiçbir şey sorulmaz ve sorulmayan soruların da asla cevabı olmaz. Bu yüzden bilimsel araştırmayı başlatan temel faktör meraktır.

Merak; öğrenme isteğidir. Öğrenme isteği ve çabasını gayret ve samimiyetle birleştirebilen ve öğrenme isteğinden vazgeçmeyen kişiler insanlığı daha iyi ve daha erdemli zeminlere taşıyabilir.

Merak ve öğrenme arzusuyla oluşturulan bir sorunun, soru ile ilgili her türlü bilgi ve verinin incelenip değerlendirilmesi yorumlanarak bir hükme varılması, bir bilginin ortaya çıkarılması çabasına araştırma denir.

Bilimsel araştırma ise; yeni bilgi, yöntem veya ürünleri elde etmeye yönelik belirli bir
amacı, aşamaları ve yöntemi içeren bilgi üretme ya da derleme çabasıdır. Bilimsel
araştırmaların amaç ve yöntemleri belli bir düzenliliği gerektirir. Buna bilimsel araştırma
sistemi adı verilir ve her bilim türü kendine ait araştırma gerektirir. Tıp alanında yapılan
çalışmaların sistemi farklı gökbiliminin sistemi farklıdır.

Buna karşılık tüm bilimsel araştırmalarda gözetilen amaçlar ortaktır. Bilimsel
araştırmalar şu amaçlarla oluşturulur.

Bir sorunu çözmek: Bilimin her alanında çözüm bekleyen geliştirilmeye ve
iyileştirilmeye ihtiyaç duyan sayısız sorun vardır. Bir araştırma alanıyla ilgili herhangi bir
sorunu çözmeyi amaç edinebilir.

Yeni bir ürün ortaya koymak: Bir araştırma o ana kadar hiç ele alınmamış bir ürün, bir
bilgiyi ortaya çıkarmayı amaç edinebilir. Aynı zamanda var olan bilgi ya da ürünü
geliştirmekde bir yeniliktir. Örneğin; telefon mevcut bir üründür. Fakat geliştirilip cep
telefonu halini aldığında ortaya çıkan ürün de yenidir.

Yeni bir yöntem geliştirmek: Bir sorunun çözümünde ortaya çıkarılabilecek yeni bir
yöntem oluşturmak da bilimsel araştırmanın amaçlarındandır. Örneğin ilaç tedavisi yerine
ışın tedavisi geliştirmek bir yeni yöntem oluşturmaktır.

Faydalılık: Bilimsel araştırmanın temel amaçlarından birisi de insanlığa faydalı
olmasıdır.

Bilimsel araştırmaların ortak amaçlarının yanı sıra şu ortak niteliklerinden bahsedilebilir.

  • Tarafsız ve sistemli bir süreçtir. Bir düşünceyi ya da görüşü kabul ettirmeyi değil tanımayı ve tanımlamayı hedefler.
  • Bir uzmanlık işidir. Araştırma yöntem ve tekniklerinde yetişmişliği gerektirir.
  • Olası tüm eleştiriler karşısında tutunabilecek nitelikte olmalıdır.
  • Başkalarınca da tekrarlanabilir nitelikte olmalıdır.
  • Önemli tüm süreç ve sonuçları ile rapor edilmelidir.

Araştırmalar çeşitli şekillerde sınıflandırılabilir. Araştırmalar; amaçları, yürütüldükleri
ortamlar ve yöntemleri açısından sınıflandırılabilir. Araştırmacı araştırmanın konusu,
nitelikleri ve veri türlerine göre uygun araştırma yöntemini belirleyebilir. Hatta araştırmanın
yapısı gereği birden fazla araştırma yöntemi aynı araştırma için kullanılabilir.

Araştırma türleri genel olarak şu şekilde sınıflandırılabilir.

Kütüphane Araştırmaları: Mevcut kaynaklardan faydalanılarak yapılan değerlendirme
nitelikli araştırmalardır.

Laboratuar Araştırmaları: Laboratuar ortamlarında gerçekleştirilebilecek deneye
dayalı teknik araştırmalardır. Fen ve teknik bilimlerde kullanılan bir araştırma yöntemidir.

Gözleme Dayalı Araştırmalar: Bazen laboratuar verilerini tamamlamak bazen de başlı
başına veri toplamak amaçlı yapılan gözleme dayalı araştırma türüdür. Çevre, tarım,
gökbilimi, madencilik vb. alanların kullandığı araştırma yöntemlerindendir.

Anket Araştırmaları: Belirli konularda kişilerin görüşlerini almak amacıyla uygulanan
araştırma yöntemidir. Anket araştırmaları alan araştırmaları olarak da adlandırılır.

Analitik Araştırmalar: Eldeki verileri kullanarak mevcut durumun veya durumun
ileride alacağı boyutun tahmin edildiği araştırma türleridir.

Araştırma – Geliştirme Araştırmaları: Ürün ve yöntem geliştirmeye yönelik
araştırmalardır.